Eski Metinler Işığında Üzerlik Yakarken Okunan Dualar ve Kültürel Kökeni

Anadolu ve Ortadoğu coğrafyasında asırlardır süregelen en yaygın ritüellerden biri, evdeki kasveti ve kem gözleri uzaklaştırmak amacıyla üzerlik tohumu yakmaktır. Halk inanışlarında, bu tütsüleme esnasında dile getirilen sözlü kültür ögeleri büyük bir yer tutar. Arama motorlarında sıkça karşımıza çıkan üzerlik yakarken okunan dualar kavramı, aslında kadim Orta Asya gelenekleri ile İslami pratiklerin zamanla harmanlanması sonucu ortaya çıkmış zengin bir folklorik yapıya sahiptir.

1. Sözlü Halk Kültüründe Üzerlik Duaları (Eski Tekerlemeler)

Eski Türk kültüründe ve Anadolu’nun kırsal kesimlerinde üzerlik tohumu ateşe atılıp dumanı evde gezdirilirken, şifacılar veya aile büyükleri tarafından ritmik bir dille dualar okunurdu. Bu sözler doğrudan dini birer ayet olmaktan ziyade, kötü enerjiyi evden sevk etmeyi amaçlayan manzumelerdir. Eski metinlerde ve derleme sözlüklerinde kaydedilen en popüler halk duası şu şekildedir:

“Üzerliksin üzerlik, her derde varsın bin birlik.
Gözü olanın gözü çıksın, dumanınla beraber dağlara taşlara uçsun.
Kazan gibi kaynayan, çömlek gibi çatlayan hasetçinin nazarı,
Bu evin eşiğinden dışarı kaçsın.”

2. Eski Metinler ve Tıbb-ı Nebevi Kaynaklarındaki Yeri

İslam tıp tarihi ve hadis şerhlerine bakıldığında, üzerlik tohumunun (eski adıyla Hurf) mistik bir korunma aracından ziyade, **tıbbi bir şifa kaynağı** olarak değerlendirildiği görülür. Ebû Dâvûd’un el-Merâsîl eserinde yer alan sahih rivayetlerde Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu tohumun acılığına rağmen mideden eklem ağrılarına kadar büyük bir şifa barındırdığını ifade etmiştir.

Ünlü İslam alimi İbn Kayyim el-Cevziyye de Zâdü’l-Meâd adlı eserinde, üzerliğin dumanının ve kendisinin mikrop kırıcı, balgam sökücü ve sinir sistemini yatıştırıcı etkilerinden bahseder. Dolayısıyla eski hekimler, nazara uğrayan kişinin üzerinde oluşan o ağır, kasvetli ve depresif havayı dağıtmak için bu bitkinin dezenfektan ve sakinleştirici dumanından faydalanmışlardır.

3. İslami Açıdan Üzerlik Yakarken Okunan Dualar Nelerdir?

Dini açıdan en güvenilir hadis kaynaklarında (Kütüb-i Sitte), “Nazardan korunmak için üzerlik tohumu yakın ve şu duayı okuyun” şeklinde özel bir formül yer almaz. İslam inancına göre bitkiler birer şifa vesilesidir; ancak kötülüklerden korunmak için sığınılacak yegane güç Allah’tır. Bu nedenle evinizde bu tütsüyü yakarken üzerlik yakarken okunan dualar yerine bizzat Peygamberimiz’in nazara karşı tavsiye ettiği şu kuran surelerini ve duaları okumanız esastır:

• Muavvizeteyn Sureleri: Felak ve Nas sureleri, her türlü hasetçinin ve gizli şerrin defedilmesi için en güçlü sığınaktır.
• Ayetel Kürsi: Evin bereketini korumak ve negatif enerjileri uzaklaştırmak için okunur.
• Kalem Suresi 51-52. Ayetleri: İslam alimleri tarafından nazar değmelerine karşı özellikle okunması tavsiye edilen ayetlerdir.
• Peygamberimiz’in Sığınma Duası: “Eûzü bi-kelimâtillâhi’t-tâmmeti min külli şeytânin ve hâmmetin ve min külli aynin lâmmetin.” (Her türlü şeytandan, zararlı haşerattan ve kem gözlerden Allah’ın eksiksiz kelimelerine sığınırım.)